Üsküdar Üniversitesi Rektör Yardımcısı ve Birleşmiş Milletler Uluslararası Uyuşturucu Kontrol Kurulu (INCB) Başkanı Prof. Dr. Sevil Atasoy, INCB’nin 2025 Yıllık Raporu ile Öncül Maddeler Raporu’nu New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde Ekonomik ve Sosyal Konsey’e (ECOSOC) sundu.
Atasoy, tıbbi amaçlı kontrollü maddelere erişimdeki küresel eşitsizliklere dikkat çekerken, sentetik uyuşturuculara karşı yürütülen uluslararası işbirliğinin başarılarını da vurguladı.
KÜRESEL EŞİTSİZLİKLER VE TIBBİ ERİŞİM
Prof. Dr. Sevil Atasoy, sunumunda narkotik ilaçlar ve psikotrop maddelerin yasal üretiminin yasa dışı kanallara saptırılma oranının son derece düşük olduğunu belirtti.
Buna rağmen, bu maddelerin tıbbi ve bilimsel amaçlarla kullanımında ciddi bölgesel farklılıklar sürdüğünü ifade etti.
Özellikle ağrı yönetimi ve palyatif bakımda kritik rol oynayan morfin örneğinde eşitsizlik çarpıcı düzeyde: Küresel morfin tüketiminin yüzde 86’sı Avrupa ve Kuzey Amerika’da yoğunlaşırken, dünya nüfusunun yüzde 82’sini oluşturan düşük ve orta gelirli ülke halkları yalnızca yüzde 14’lük paya erişebiliyor.
PSİKOTROPİK İLAÇLARDA DA BENZER SORUN
Nörolojik ve ruh sağlığı bozukluklarının tedavisinde kullanılan psikotropik maddelerde de benzer erişim sorunları yaşanıyor. Atasoy, bu eşitsizliklerin insani acil durumlar dahil olmak üzere geniş bir yelpazede ele alınması gerektiğini, entegre bir yaklaşım ve uygun fiyatlılığın ön plana çıkması gerektiğini kaydetti.
INCB’nin öğrenim programları, hükümetlere sözleşmeleri daha etkili uygulamada destek sağlıyor.
ULUSLARARASI İŞ BİRLİĞİNİN BAŞARI ÖYKÜSÜ
INCB Başkanı, narkotik ve psikotrop maddeler için kurulan küresel tahmin ve değerlendirme sistemini “uluslararası işbirliğinin önemli bir başarı öyküsü” olarak nitelendirdi. Yasal üretimin denetlenmesi sayesinde saptırma riski minimize edilirken, asıl zorluk tıbbi erişimin adil dağılımında ortaya çıkıyor.
SENTETİK UYUŞTURUCULARA KARŞI GÜÇLÜ MÜCADELE
Raporda sentetik uyuşturuculara özel bir vurgu yapılıyor. INCB’nin öncül madde kontrolü ve GRIDS programı, fentanil ve nitazen gibi yüksek potent maddelerin yasa dışı üretimini engellemek için eğitim ve teknolojik araçlar sunuyor.
2025 itibarıyla INCB’nin IONICS sistemleri üzerinden 125 binden fazla istihbarat bilgisi paylaşıldı; bu veriler 3 milyondan fazla kaçakçılık sinyalini içeriyor.
Mart 2025’te PEN Online platformu sayesinde üç ton kritik bir fentanil öncülü maddenin kaçakçılığı önlenerek 1,6 milyar ölümcül dozun üretimi engellendi.
DENGE ARAYIŞI: TIBBİ KULLANIM VE DENETİM
Atasoy, raporların temel mesajının “dengeli yaklaşım” olduğunu belirtti. Uluslararası sözleşmeler esneklik sağlasa da ulusal sistemlerin orantılılık, hukukun üstünlüğü ve insan haklarını gözetmesi gerekiyor. Kontrollü maddelerin sadece tıbbi ve bilimsel amaçlarla sınırlı kalması, hem kamu sağlığını korumak hem de gereksiz acıyı önlemek için şart.
Bu raporlar, 1961, 1971 ve 1988 uyuşturucu kontrol sözleşmelerinin uygulanmasını izleyen INCB’nin çalışmalarını yansıtıyor.
Küresel eşitsizlikler sadece sağlık sistemlerini değil, aynı zamanda sürdürülebilir kalkınma hedeflerini de etkiliyor. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde palyatif bakım ve ruh sağlığı hizmetlerinin güçlendirilmesi acil bir ihtiyaç olarak öne çıkıyor.
Siyasetcafe.com