Dünyadaki nükleer santrallerde yaşanabilecek bir nükleer sızıntı ya da nükleer tesislere yönelik olası saldırılar, nükleer güvenlik endişelerini yeniden alevlendiriyor.
Türkiye açısından da ciddi risk taşıyan bu durum, sadece çevreyi değil insan sağlığını da doğrudan tehdit ediyor.
Uzmanlar, radyasyon maruziyetinin genetik hasarlardan kansere kadar uzun vadeli sonuçlar doğurabileceğini vurguluyor.
Üsküdar Üniversitesi Nükleer Teknoloji ve Radyasyon Güvenliği Program Başkanı Öğr. Gör. Dilek Aker, 26 Nisan Çernobil Felaketini Anma Günü kapsamında yaptığı açıklamada, olası bir nükleer sızıntı durumunda alınması gereken önlemleri ve radyasyonun etkilerini detaylı şekilde anlattı.
RADYOAKTİF SIZINTI PARÇACIKLARI NASIL YAYILIYOR?
Öğr. Gör. Dilek Aker, radyasyonun kararsız atomların enerji salımıyla oluştuğunu belirterek şöyle konuştu:
“Radyasyon, kararsız atomların kararlı hale geçmek için parçacık (alfa, beta, nötron) veya elektromanyetik dalga şeklinde yaydığı enerjidir. Günlük hayatta karşılaştığımız telefon, televizyon ve Wi-Fi gibi cihazlardaki radyo dalgaları, mikrodalgalar ve kızılötesi ışınlar iyonize olmayan radyasyon türlerindendir.”
Aker, asıl tehlikenin iyonize radyasyonlarda olduğunu, alfa ve beta parçacıklarının ortama saçıldığını, gama ışınlarının ise doğrusal yayıldığını vurguladı. Maruziyetin etkisi; ışınlanma şekli, süresi, dozu, kişinin yaşı, cinsiyeti ve ışınlanan bölgeye göre değişiyor.
İÇ IŞINLAMA VE DIŞ IŞINLAMA: RADYASYON MARUZİYETİ İKİ ŞEKİLDE GERÇEKLEŞİYOR
Olası bir nükleer sızıntı halinde yutma veya soluma yoluyla iç ışınlamaya maruz kalınabileceğini ifade eden Aker, alfa ve beta parçacıklarının iç ışınlamada özellikle zararlı olduğunu belirtti:
“Bu parçacıklar doku ve organlara yüksek enerji vererek genetik dizilimi bozabilir, hücre hasarına ve mutasyona yol açabilir.”
Dış ışınlamada alfa parçacıkları deriyi geçemediği için tehlike oluşturmazken, beta parçacıkları deri yanığı veya katarakta, gama ışınları ise tüm vücuda nüfuz ederek daha büyük risk yaratıyor.
RADYASYON MARUZİYETİ İNSAN SAĞLIĞINI NASIL ETKİLİYOR?
Aker, radyasyonun deterministik ve stokastik etkiler yarattığını açıkladı:
“Nükleer kazalarda yakın çevrede deterministik etki görülür; hücre ölümü, organ hasarı ve yüksek dozlarda ölümle sonuçlanabilir. Uzaktakilerde ise stokastik etki devreye girer; kanser, genetik mutasyonlar nesilden nesile aktarılabilir.” Bu etkiler, maruziyetin yoğunluğu ve süresine göre farklılık gösteriyor.
ÇERNOBİL SONRASINDA ALINAN ÖNLEMLER NELER?
Çernobil kazası sırasında erken uyarı sistemlerinin yetersiz olduğunu hatırlatan Aker, “Nükleer Kaza Halinde Erken Bildirim Sözleşmesi”nin 1986’da yürürlüğe girdiğini ve radyoaktif salınım riskinin komşu ülkelerle paylaşılmasını sağladığını belirtti. UAEA ve OECD Nükleer Enerji Ajansı’nın INES ölçeğiyle olayların risk seviyesine göre sınıflandırıldığını söyleyen uzman, sızıntının kaynağını ve yaydığı enerji türünü bilmenin önlem almayı kolaylaştırdığını vurguladı.
NÜKLEER PATLAMA DURUMUNDA YAKIN ÇEVREDEKİLER NE YAPMALIDIR?
Aker, acil durumda alınması gereken önlemleri şöyle sıraladı:
“Patlamanın ışık hüzmesine asla doğrudan bakmayın. Hemen korunaklı bir alana sığının ve en az 48 saat dışarı çıkmayın. Açıkta kalan gıdaları tüketmeyin; kapalı ambalajlı veya konserve ürünleri tercih edin. Toprak üstü sebzeler yerine havuç, patates gibi toprak altı ürünleri tüketin.
Açık su kaynaklarını kullanmayın. Koruyucu giysi, maske, eldiven, gözlük ve uzun kollu kıyafet giyin. Beton yapılar radyasyona karşı en iyi kalkandır; pencereleri kapatın, havalandırma ve su borularını izole edin. Tiroid bezini korumak için iyot tabletleri kullanılabilir. Önlemler radyasyon şiddetine göre değişebilir.“
Siyasetcafe.com