Beyniniz Sizi Nasıl Sabote Ediyor? Neden Aynı Hataları Tekrar Ediyoruz?

Günümüzde bilgiye ulaşmak her zamankinden daha kolay olsa da, insanlar neden aynı hataları tekrarlıyor?

Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Gül Eryılmaz, bu durumun bilgi eksikliğinden ziyade beyin işleyişi, psikolojik güvenlik ve karşılanmamış duygusal ihtiyaçlarla ilgili olduğunu vurguluyor.

Eryılmaz, hatalardan ders çıkarma sürecinin öğrenen beyin mekanizmasını nasıl etkilediğini ve tehdit algısının öğrenmeyi nasıl engellediğini açıklıyor.

Duygusal beyin devreye girdiğinde kortizol etkisiyle öğrenme modu kapanıyor, bu da içsel dönüşümü zorlaştırıyor.

HATALARDAN DERS ÇIKARMA: HAYATİ BİR BECERİ

Bilgi ekonomisinden pratiğe geçiş döneminde yaşadığımızı belirten Prof. Dr. Gül Eryılmaz, bilmek kadar uygulamak da önemli hale geldi diyor. Ancak birçok kişi, "bir daha yapmayacağım" demesine rağmen benzer hataları sürdürüyor. Eryılmaz'a göre, beyin normalde bir yolda düşmeyi öğrenir ve temkinli davranır. Fakat bazı durumlarda bu mekanizma bozuluyor, çünkü beyin korteksi –yani öğrenen beyin– devre dışı kalıyor.

TEHDİT ALGISI VE DUYGUSAL BEYİNİN ROLÜ

Beyin bir durumu tehdit olarak gördüğünde, duygusal merkez hızla harekete geçer.

Bu sırada stres hormonu kortizol salgılanır ve öğrenme devresi kapanır. Prof. Dr. Eryılmaz, bu refleksin savunma modunu tetiklediğini, hatalardan ders çıkarma fırsatını kaçırdığını belirtiyor.

Araştırmalar, psikolojik güvenlik yüksek olan ortamlarda öğrenmenin arttığını gösteriyor. Eğer hata cezayla ilişkilendirilirse, beyin tehdidi algılayıp kapanıyor.

HATALARIN ARKASINDAKİ PSİKOLOJİK İHTİYAÇLAR

Bazı hatalar, fark edilme veya değer görme gibi karşılanmamış ihtiyaçlardan kaynaklanıyor. Eryılmaz, çocuklukta yeni kardeş gelmesiyle başlayan davranış değişikliklerini örnek veriyor:

Bu, "Hâlâ seviliyor muyum?" sorusunu taşıyor. Yetişkinlerde de ilişkilerde tekrarlanan hatalar, sevilme ihtiyacını yansıtıyor. Başarılı olmakla sevgiyi bağdaştıran kişilerde ise hayal kırıklığı döngüsü oluşuyor. Bu hatalar, sınır koyma ve ihtiyaç ifade etme becerisi eksikliğine işaret ediyor.

HER HATA KÖTÜ DEĞİLDİR: İÇSEL DÖNÜŞÜMÜN İŞARETİ

Beyin, geçmişte işe yarayan davranışları değiştirmeye direnir. Sessiz kalmak çocuklukta korumuşsa, yetişkinlikte devam eder. Ancak Prof. Dr. Gül Eryılmaz, bazı hataların olumlu olduğunu söylüyor: Eğer bir durum artık pişmanlık yaratıyorsa, bu içsel dönüşümün habercisi. Hatalar, yeni farkındalık kapılarını aralayabilir.

BEYNE DOĞRU ORTAMI SAĞLAMAK: ÖĞRENMEYİ DESTEKLEME YOLLARI

Hatalardan ders çıkarma kapasitesi beyinde var, önemli olan ortamı hazırlamak.

Eryılmaz, derin nefes almayı öneriyor:

Oksijen tehlike algısını azaltır. Su içmek sakinleştirir, topraklama ise dikkati şimdiye çeker. Uyku, beyini temizler; yürüyüş ve soğuk uygulamalar dopamini artırır. Şefkatli iç konuşma ve güvenli ilişkiler, öğrenen beyin devresini açık tutar.

Siyasetcafe.com